Onderdeel van de WimHeins.nl Servicepagina's.
Oudejaarsavond
1983
Amsterdam, 1 januari 1984.
Mijn gezicht staat zorgelijk want ik vind het niet leuk om te moeten schrijven. Ik loop met kleine stapjes en met een soort lood in mijn schoenen naar de computer om het toch te durven.
Toen mijn moeder over Oudejaarsavond begon had ik meteen gevonden dat Rosita, die splinternieuwe vriendin van mijn broer, er ook bij moest zijn. Ik had mijn broer nog nooit van zijn leven meegemaakt met een vriendin. En nu we op Oudejaar na lange tijd weer in het ouderlijk huis zouden vertoeven, moest het ook maar iets bijzonders worden.
De gure avondstraat waarlangs ik erheen beende, lag vol herinneringen aan al mijn leeftijden. Terwijl ik gehaast voortstapte drentelde er ook een klein jongetje met me mee en een puber en een twintiger en die waren allemaal even onzekere schepsels als ik want ze waren allemaal mij. Je bent bang hè, zei ik, je bent bang dat die Surinaamse de sfeer daar verandert, dat je je niet thuis zal voelen bij je eigen familie hè?
In de kamer zaten Ma,
Pa mijn broer Cor en een negroïde figuur die ik in eerste aanblik door haar
robuuste bouw en broekpak een seconde voor een jongen aanzag.
Toen ik gezeten was stak ik snel een sigaret op. "Het is niet koud
hè," zei ik. "Nee hè," zei mijn moeder, "wat is het
zacht voor de tijd van het jaar hè." "Ja, ja!" zei de
Surinaamse, "zacht voor de tijd van het jaar." Ze lachte gehaast en
knikte nadrukkelijk, niet omdat ze het onderwerp als afgehandeld wilde
beschouwen maar omdat ze probeerde zo snel mogelijk een sfeer van
eensgezindheid tot stand te brengen. "Had je geen parkeerplek meer?"
vroeg ik aan mijn broer. "Nee er zijn veel auto's vanavond."
"Ja veel auto's!" zei de Surinaamse en knikte. "Ja wat een
auto's zijn er vanavond hè!" riep mijn moeder, "heb je gisteren nog
je brief af gekregen?" "Ja die heb ik afgedraaid." "O, dus
die heb je afgedraaid??"
Rosita aankijkend legde ik uit: "Ja ik heb een apparaat dat automatisch
brieven kan afdrukken, dat bedoelt mijn moeder." Ik wou geenszins
vervallen in een monoloog over computerkunde en vroeg snel of men de
oliebollen zelf had gebakken.
"Wil je vast een oliebol of wacht je tot de koffie is doorgelopen?"
vroeg mijn moeder. "Straks graag." "Nou je moet maar zo
denken," vervolgde mijn moeder, "de koffie loopt door."
Het viel me op dat zij
allerlei opmerkingen maakte waar ik niet verder op in neigde te gaan (omdat
zij slechts ten doel hadden angst te smoren) en ook dat ik zenuwachtige
snuiflachjes maakte door mijn neus. En dat het eigenlijk op mijn lachspieren
werkte dat hier zo'n nerveuze sfeer hing. Je kon wel merken dat Huize Heins
met een enge vreemdeling zat opgescheept. De alledaagse onderwerpen die ik
aansneed met Rosita kostten mij weinig moeite en ook zij was prima bij machte
tot conversatie, wat alle partijen gerust leek te stellen. Toen we op Warung
Annie en Surinaams eten kwamen zei Rosita dat ze "pittig" kookte
en dat sambal de potentie bevorderde. Mijn moeder verstond zoïets als competentie
en vroeg of dat met de gezondheid te maken had.
"Nee," zei ik, "met zin in vrijen. Potentie!"
"Dat hebben wij hier niet nodig!" riep mijn vader, sprong overeind
en stortte zich als vanuit startblokken naar de gang om in de keuken koffie te
gaan uitschenken. Ik wisselde met mijn broer een bijtende blik van
verstandhouding. We hadden het onlangs nog in de vernietigendste bewoordingen
gehad over vaders calvinisme.
"Waar blijft Immy
nou!" riep mijn moeder. Als geroepen gaf die antwoord met de huisbel.
Haar vriend Jack droeg een beige gestreept salonjasje en een hemd met
vlinderdas. Aanvankelijk opende hij met mij een gesprek over het bedrog
gepleegd bij de Mercatorprojectie van wereldkaarten, waardoor Afrika te
klein was. "Of bedoel je Groenland veel te groot?" begreep ik. Dit
netelige onderwerp werd snel afgerond omdat het spel Risk op tafel
verscheen, waarbij iedereen onder regie van dobbelstenen zijn legers op aarde
kon zien veroveren of verliezen.
Ik besloot direct om vals te gaan spelen, als enige attractie, daar de zin en
verpozing van dit spel mij helaas bijster waren. Ik zette veel meer legers
neer dan was toegestaan en als ik met twee dobbelstenen gooide terwijl dit
maar met één mocht dan wees ik de steen met de hoogste ogen aan als de
bedoelde ene, wat door allen met geschater werd vergeven. "Ik ga jouw
leger vernietigen en dan het analfabetisme in het land bestrijden," zei
ik tegen mijn zus Immy.
Onderwijl vroeg ik me
af waarom ik er eigenlijk geen bal aan vond en of consumptie van alcohol soms
zou helpen. Ik dacht: Denk aan al die eenzamen, jij hebt gezelschap, de
familie is sinds jaren weer met Oud & Nieuw verenigd, het is nog even
wennen met die nieuwe Rosita en je bent nu eenmaal geen spelletjesmens. Aan de
beurt zijnde besliste het lot dat ik een aantal malen achter elkaar opnieuw de
dobbelstenen mocht gooien waarvan ik graag gebruik maakte in de hoop dat ik
mijn legers zo snel mogelijk kwijt zou zijn. Ik had geen zin me in de
spelregels te verdiepen maar schakelde toch Immy bijna helemaal uit. "Hij
speelt op geluk maar hij wint toch," stelde Cor vast.
Rosita was bezig ettelijke legers meer op de wereldkaart te plaatsen dan
scheen te zijn toegestaan. "Weer iemand die het zogenaamd niet
snapt," zei ik door mijn neus, waar Immy achterover liggend in de bank
breed om moest gnuiven.
Gelukkig was ik mijn
legers snel kwijt. "Dat komt doordat je in het begin te veel risico's
hebt genomen," verklaarde Cor.
"Ik moet voor 1 januari mijn belastingbiljet nog invullen," zei ik
tegen mijn moeder. Af en toe voelde ik dat ze een oplettende blik naar me
wierp. Ik zat statisch in mijn stoel en reageerde weinig. "Ruil je een
paar kaarten?" stelde ik Jack voor. "Nou straks misschien," zei
hij snel. Zijn gezicht stond een seconde uiterst gemixt, in tegenstelling tot
dat van baby's die maar één stemming tegelijk uitdrukken. Hij keek
berekenend, op een idee komend, afwegend, waarderend, afhoudend en
relativerend tegelijkertijd. Wat is hij geestig geprogrammeerd dacht ik, om
zo'n leuke blik in een fractie van een seconde paraat te hebben!
Na het spel champagne!
De ontkurking van een 75 cm hoge fles moest op de foto. De kurk ging er niet
uit. Ik greep de hals en duwde er tegen met twee duimen. Daarbij probeerde ik
mijn inzet te vergroten door er als een zeeleeuw bij de schreeuwen. Rosita
lachte en ik vroeg me af: omdat ze denkt dat ik dit verlang of omdat ze het
echt leuk vind dat ik emotioneel doe?? Ik nam het hoofd van een vroegere
liefdesrivaal in gedachte om uit de romp te trekken waarop de bovenkant van de
kurk afbrak. "Daarom moeten champagnekurken ook van plastic zijn,"
zei ik tegen Jack. Cor dreef een kurkentrekker in het achterblijvende deel.
Het viel me op dat ik al schreeuwend wat warmer van binnen was geworden en er
door een zekere emotionaliteit dichter bij betrokken raakte. Het was het enige
moment deze avond dat ik iets merkte van een zeker gevoel van gezelligheid en
versmelting met de aanwezigen.
Ik vreesde dat ik in therapie
ook mijn gevoel terug zou moeten zoeken door te schreeuwen.
Spoedig daarop voelde ik het verschil weer met mijn normale afzijdige en
afwezige houding die opnieuw de kop opstak. Ik realiseerde me dat ik eigenlijk
met iets heel anders rondliep dan feestvreugde. Het huilen zou me als het goed
was eigenlijk nader moeten staan, alleen het was te goed weggekneveld in mijn
maagstreek en leek op een vage hang tot braken.
"We moeten opstaan," zei Rosita toen Cor om 12 uur wou
"proosten". "Niet proosten maar toasten," meende ik. Bij
het tegen elkaar tingelen van de glaasjes stond ik naast mijn vader. Ik had er
afkeer van op zo'n kneuterige feestelijke manier mijn glas tegen het zijne te
tikken. Gelukkig deed hij het ook niet bij mij. Ze gingen maar door met
klinken, buuuh.
Buiten voor de deur
tijdens het vuurwerk had ik even iets eigens toen Tom Visser
onmiddellijk wist dat het twee jaar geleden was dat ik ook bij hun thuis
verzeild raakte op Oudejaar. Hij vroeg me zelfs of ik geen bandrecorder
bij me had zoals tijdens jaarwisselingen in de grijze oudheid van mijn
kindertijd.
Ik had me twee jaar geleden slecht thuis gevoeld in dat gezelschap maar ik
ging er toch weer naar binnen net als Ma die Pa zelfs meenam, en Jack sjouwde
zelfs die hele grote fles mee wat ik uit gierigheid niet gedaan zou hebben.
Het was een gekke scène in die kamer bij Visser. Ik moest eraan denken dat ik
eens op een feest uit pure wanhoop één van mijn eerste sigaretten heb
gerookt en dat het uitwendige gebeuren toen beter tot mij kwam. Ik stond te
kijken naar Immy die zich stralend lachend met vreemde mensen onderhield op
basis van haar natuurlijke charmes, evenals mijn moeder die door haar
aangeschoten staat een enorme power aan de dag legde qua spontaniteit. En mijn
vader die er ook tussen stond. Met hem wilde ik me in het geheel niet
onderhouden, daar hij de personificatie was van mijn eigen gehate zelfbeeld.
"Tom Vissers broer draagt op Oudejaarsavond altijd iets wits," zei
ik tegen een meisje, gekleed in stuitende overhemd en stropdas. "O ja is
het echt waar?" vroeg ze, waarmee de conversatie beëindigd was.
Ik zat ongenadig opgesloten in mezelf en sloot uit dat dit publiek iets voor
me zou kunnen betekenen. Ieder woord leek zinloos. Ik was eigenlijk alleen
geïnteresseerd waar Tom's moeder zich bevond. Uiterlijk leek alles goed te
gaan: ik stònd hier toch maar en kon toch maar doen alsof!
Terug thuis lagen er keizerlijke lekkernijen. Mijn moeder las een opstel voor
over Der Rudi, Immy's eerste nachtvriend, heel geestig, en zelfs Pa
maakte melige opmerkingen. Maar ik kon er eens te meer niet om gnuiven omdat
ik nog de verbitterdste gevoelens koesterde over die Rudi-zaak. Tijdens het
voorlezen maakten de betrokkenen opmerkingen als 'dat klopt' of 'nee het was
niet mijn eerste grote liefde'.
Ook Rosita hield een toespraak staande:
"Ik weet niet precies wat ik ga zeggen maar wacht op de woorden die zich
aandienen om gezegd te worden. Ik heb geen vader meer, die heeft 23 jaar in
Suriname gewoond, een schat van een man, maar we gaan niet zielig doen omdat
we ons richten op de positieve dingen in het leven en ik wil zeggen dat de
manier waarop ik hier ontvangen ben zo spontaan en accepterend en hartelijk is
dat ik daar heel erg dankbaar voor ben. Laten we blij zijn met de goede dingen
die God ons geeft om van te mogen genieten want zonder Hem zouden we niets
kunnen."
Zo ging het nog even door, heel positivistisch, en na afloop klapte ik maar in
mijn handen en riep 'mooi gesproken'!
Ma begon nog vanuit haar therapeutische benadering te verklaren dat je het
'toch zelf moet doen' waarop Rosita het christelijk cliché te berde bracht
dat je zelf geen kracht bezit. Jack was nog zo snedig hierop te roepen
dat dan 'God door haar mooi gesproken' had.
Even later vroeg hij mij zacht en met vier ogen dicht bij elkaar of ik mee
ging naar een feest en ik had mijn antwoord klaar: nee ik ben moe. Ik was
inmiddels steeds versteender, kouder en afweziger geworden zonder te begrijpen
waarom. Ik wilde hier weg.
In de auto zat Rosita
naast Cor als een volleerde zangeres negrospirituals te neurieën en te
zingen. Ze was duidelijk volledig opgewarmd en gloeiend van feestvreugde.
De logica van het leven was me volkomen bijster. Ik had nooit schamperheid
betoond als Cor beweerde dat hij het zo goed kon maken bij Surinaamse meisjes.
Ik had, daar was ik nu blij om, besloten met het uiten van twijfels
daaromtrent te wachten tot ik hem er eens in mee kon maken.
"Cor heeft veel morele kracht maar hij heeft een extra push nodig,"
had Rosita tegen mijn moeder gezegd. "Een extra push??" had deze
onzeker gevraagd.
Ik nam aan dat dit iets met innerlijk gevoel van Cor te maken had en hij
vertoonde ook nu inderdaad geen onzekere houding. In ieder geval wilde ik weg.
Jack vroeg nog een keer of ik echt niet naar het feest wilde. Mijn nee klonk
bijna snauwend. Ik wilde weg van hen. Cor vroeg of ik thuis nog iets onder de
kurk had waarop ik schuchter ja zei maar gelukkig wilden de anderen feest.
Voor mijn huis kuste ik Rosita, aangezien ik haar charmant vond, de hand en
zij deed het bij mij terug. (Pas op Nieuwjaarsdag zou ik vernemen dat zij een
verklede man was, een bekwaam opgemaakte travestiet).
Ik beende met kranige
pas naar mijn huisdeur en toen ik naar boven liep herkende ik de muren van
mijn trappenhuis en de deur van mijn woning en daarbij viel het me op hoe
gebogen en gebroken mijn houding was.
Je mag kotsen en braken zei ik, en ging klaar zitten met een handdoek voor de
tranen maar de kneveling in mijn maag was te sterk. Ik ging boven de WC hangen
met mijn vinger in mijn keel en moest hoesten in plaats van braken. Na enige
tijd wist ik achterin op mijn tong wat roerbewegingen te vol te houden zonder
pijnlijke uitstootreactie. Het voelde ruw alsof ik in mijn maag kruimels
beroerde. Ik bracht hoogstens drie korte kotsbewegingen tot stand en wist zo
enig feestelijk belegd stokbrood in de pot te lozen. Nog lang bleef ik op de
bank in de koude kamer zitten, me verslagen en onwaardig voelend, omdat ik
zelfs onder eigen familie een vreemde was gebleken.
Zo ver ben ik dus gevorderd op mijn 33e, dus 1984 moet wel een vreselijk jaar
worden.
|
|