OPENING EXPOSITIE ANITA DE HARDE
Vegetarisch Restaurant, 22 april 1993.

 

Dames en heren,

Een beklemmende stilte omgaf het groepje klanten dat voor de bar stond toen ik hier gisteravond binnenkwam. Uit hun afgewende houding concludeerde ik dat er juist een bittere ruzie was beslecht tussen hen en de restauranthouder die zich met afgetroefde blik aan zijn kant van de bar bevond.
Nu werd ik gewaar dat dit gezelschap zich in stil ontzag had geschaard voor een glashelder vrouwenportret dat tegenover de bar was opgehangen. Als op een fotografische momentopname keek het model recht in de lens. Maar in werkelijkheid blikte zij in een spiegel. Want het was namelijk een zelfportret van Anita de Harde. Een kunstwerk in uiterst realistische stijl. Dat betekent dus naturalistisch. En dat betekent weer dat de werkelijkheid wordt weergegeven zoals op een foto. Soms is dat zelfs heel erg gelikt. Dan zie je zelfs niet meer dat er een penseel is gebruikt. Maar kunst, dat weet u, gaat verder dan objectiviteit en een naturalistisch kunstwerk heeft ook een bepaalde magie, staat niet volgebouwd, zoals een politieke spotprent in de Volkskrant, in tegendeel: het geeft de kijker iets te raden, iets uit zichzelf op te roepen en in te vullen.
"Zo keek mijn moeder als ik mijn limonade omgooide," verbrak een der aanwezigen voor de bar dan ook het zwijgen. "Ja het is een mengeling van waakzaamheid en consideratie," vulde een tweede in.
Dames en heren, de ogen zijn de spiegel der ziel en de ziel wordt als het onbegrensde deel van ons wezen beschouwd, dat is dus het huis van alle mogelijkheden, en deze mogelijkheden werden gisteravond voor de bar dan ook opgesomd door de aanwezigen die in de ogen keken van het zelfportret.
"Ze heeft innerlijke adel," stelde een kunstkenner, "al kijkt ze ook betrapt."
"Laat ik het zo zeggen," klonk het van achter de bar, "in zekere zin weerspiegelt zij de rustvolle alertheid van het Verenigd Veld."
Maar een ander vond weer: "Het is nogal speels en wulps maar niet zonder konkelzucht dus pas maar op voor deze dame."
"Ja inderdaad," bemoeide ik me er tegenaan, "want haar sterrenbeeld is Schorpioen, haar ascendant Leeuwin en volgens de Chinese astrologie is ze een Tijger dus als je er om vraagt dan prikt ze je van onderen en valt ze je tegelijk van voren en achteren aan."

Ter informatie: Ik heb Anita leren kennen toen ik drie exemplaren van dat zelfportret bij het papierafval had gevonden. Een voluptueus kijkende, een nijdig kijkende en een timide kijkende. Toen heb ik aangebeld en gezegd mevrouw bent u dit misschien kwijt. Nee zei zei ze want al deze voorstudies moet ik nog integreren in één schilderij. Wacht even, vervolgde ik, kennen wij elkaar eigenlijk niet uit een vorig leven, u was toen toch mijn eh, mijn zusje? Inderdaad zei ze. Nu u dat zegt. Lust u een kopje eikeltjeskoffie? Ik heb haar toen maar meteen geïnterviewd en haar antwoorden thuis de computer ingevoerd.

Dames en heren, deze Anita wou als kleuter al tekenen! Net als U. Maar kunst is haar altijd blijven inspireren. En dat woord betekent bij haar dat ze de kunstzin van binnen voelt zitten, dat ze daarin ook verbonden is met de grote familie van kunstenaars op aarde en dat hun werk haar inspireert, met andere woorden: kunst geeft haar driftjes. Als je niet driftig je gevoel wil overbrengen in je werk dan ben je aan het breien en maak je levenloze realistische aquarellen waarin de elementen waanzinnig precies en zinloos op hun plaats staan vastgeknoopt. Maar een geïnspireerd stilleven smaakt heerlijk sappig. Anita voelt zich wel te realistisch aards om abstract te schilderen; haar scherp gestolde naturalistische objecten lijken soms van het doek afgepakt te kunnen worden.
Anderzijds bezichtigt men in haar werk een merkwaardige transparantie. Dit is ongetwijfeld het eeuwig licht van het Verenigd Veld dat wij allemaal zo goed kennen uit de Transcendente Meditatie. Ik moge u dan ook een blik aanbevelen op haar studie van het treinonderstel op deze expositie waaruit u glashelder op kunt maken dat de Spoorwegen zelfs maar geen meter vooruit zouden komen als het materieel niet in essentie en voortdurend de uitdrukking zou vormen van moleculaire samenhangen gebaseerd op de vervaarlijke krachten in de atoomkernen van het staal die weer in toom gehouden worden door de nog machtiger samenhangen van het kosmische absolute.
Zoals u weet is dit de bron van steeds groter wordende ordelijkheid. Gisteren met de trein Flevoland binnenrijdend zag ik een aangeplant bos waarvan de boompjes allemaal even groot waren en zich in strakke rijen aaneenschaarden en ik dacht: mijn hemel wat een wonder, hoe majestueus ordelijk is toch maar de natuur.
U denkt dat ik grapjes maak maar dat het idee van dit treinwiel Anita heeft bereikt via het Verenigd Veld blijkt eens zo duidelijk uit een merkwaardig voorval toen het werk deel uitmaakte van een expositie in Amsterdam.
Er kwam een man op haar af die zei: "Dat schilderij staat op een foto in een boek dat ik heb." Hij snelde naar huis en haalde het uit de boekenkast. Een Engelse schilder had enkele decennia geleden precies hetzelfde schilderij gemaakt. Toch had Anita het idee zelf gekregen, zelf de foto gemaakt van het treinwiel en daar het schilderij naar gemaakt maar dat was nooit afgedrukt in een boek. De vibratie was door het Verenigd Veld heen naar haar toe gekomen en ze had het zelf weer als origineel gemanifesteerd.
In de kunst wordt soms hoog opgegeven over mensen die vernieuwend bezig zijn, zegt ze, maar eigenlijk weet je niet hoe oorspronkelijk iets is.
Zoals u weet beschrijft de Zwitserse psycholoog Jung hoe er vanuit een diepe bron zogenaamde 'zinvolle coïncidenties' plaatsvinden. Hij noemt dit verschijnsel synchroniciteit.

"Kunst is een bijproduct van het leven dat ontstaat in de leegte tussen verlangen en onvervulbaarheid."
Ongetwijfeld een prachtig citaat, dat ben ik met u eens. Ik vond het in mijn eigen dagboek van 20 jaar geleden.
Is onze kunstenares ook wel eens bezig met onlust van zich af te schilderen? Ziet zij kunst als de compensatie van een bepaalde leegte vanuit een onvrede met het hier en nu? Ziet zij kunst juist geboren worden uit stress?
Nee dames en heren, dit ziet zij niet. Welk gevoel zij ook schildert, ook al is het verkramptheid, onlust of angst, zij is pas instaat dit weer te geven nadat zij een toestand van zekere rust heeft bereikt en dus enig contact heeft met, ja hoor: het Verenigd Veld.
De natuur inspireert haar ook. Als ze zeehondjes op TV ziet badend in de olie dan heeft ze het gevoel dat dit haar familie betreft. En dat kan alleen maar via het Verenigd Veld. Blijdschap om het groeien van een grasspriet inspireert haar omdat zij zich met die grasspriet absoluut vereenzelvigd.

Hebt u wel eens aan het absolute gedacht als aan een Groot Kind? Daar moest ik aan denken toen ik Anita de eerste keer zag. Heel veel mensen verliezen het contact met hun innerlijke kind maar zij heeft het in haar volwassene geïntegreerd. Ons innerlijke kind heeft de sleutel van de schatkamer der creatieve krachten. Als Anita de Harde schildert is ze aan het spelen met haar innerlijke Grote Kind. Ze kwakt een klodder modeling paste met zand erdoor op het doek en dan ligt het er meteen al dik bovenop. Dat beschildert ze met ondergrondkleuren die leuk gevonden worden door haar innerlijke Grote Kind. Het is voor haarzelf ook een verrassing. Een soort schilderij kijken terwijl je het zelf schildert. Maar om dan in de uitwerking eenheid te vinden tussen de beste vorm en het gevoel dat ze uit wil drukken is weer een puzzel waar ze wel wakker van ligt. Want zoveel lol heeft ze er namelijk wel in.
Daarbij is ze ook nog steeds op zoek niet naar een bepaalde stijl maar veeleer naar de eigenheid die daar doorheen moet spreken, het zogenaamde eigen concept. Al dit gezoek zorgt er voor dat interviewers aan kunstenaars altijd wèl, en aan buschauffeurs nóóit meteen vragen waaròm ze dat werk eigenlijk doen. Is het soms een dwangneurose? Ben je nou kunstenares omdat je het wòrd of word je het nou omdat je het bènt? Stellig luidt Anita's antwoord: Je bènt het al en dan kun je ervoor kiezen om het ook te worden. Het is geen slavernij maar wel een verslaving. Het is geen innerlijke verplichting. Het is een innerlijke lol.

Dames en heren, ik verklaar deze expositie voor geopend.
WIM HEINS

 

Onderdeel van KijkAan.nl Servicepagina's