ROFESSOR FIXEBOXEN werkt aan een lekker klef onderwerp voor zijn inwijdingsrede.

Geroutineerd wipt hij de ballpoint terug in de snavel van de gebeitste houten uil, grist een rapport uit een plastic archiefla en ragt door de bladzijden - sneller dan een PC-laser kan schrijven. Hij werpt een blik op de klok en noteert dan niet zonder paniek: "Geen sociale hervorming doet de criminaliteit meer dalen dan stoffen welke het individu zijn natuurlijke sexuele prikkeling teruggeven, zoals selenium, waarvan 50% bij de man thuishoort in de testes." Allemachtig, gaat hij niet te veel op de toer van Radio Romantica?

De deur zwaait open. Er komt een klein meisje binnen met grote gazelle-ogen.

"Ik heb de tentamenuitslag op het prikbord bij de kantine gehangen professor." "Dat zullen de studenten mieters vinden Paula." "Het eerste tentamen onder uw leiding en ook het eerste met zoveel onvoldoendes." Rond haar zorgvuldig zilverachtig rood gekleurde mond heeft een soeverein medelijden postgevat.

"De drukkerij beneden heeft ook weer gebeld over uw inauguratie. Als ze de tekst morgenochtend hebben dan krijgen ze het voor de oratie nog gedrukt en dan kunt u hem dus ter plaatse uitdelen aan de pers en zo."

De wetenschapper grijpt naar zijn kin als in een spoedonderzoek betreffende baardgroei. "Dan moet je het begin maar vast gaan typen Paula!" Fixeboxen duwt haar de zojuist volgekraste blaadjes toe.

Zodra Paula de deur dichtgetrokken heeft leunt hij zuchtend achterover en kijkt naar buiten: een binnenvijver, bruine rietpluimen, een ruigte met een distelbos vergeven van pluizen, een okergeel blad neerdwarrelend door blauwige nevel. De koele, bezadigde rust van een dichtgetrokken hemel, een blanco schoolagenda en een leerjaar zwanger van kansen - dat was altijd zijn najaarsgevoel.

Het gymnasium had Fixeboxen op zijn dooie akkertje voltooid. Dat zou met de medische faculteit ook wel zijn gelukt, als hij in een omzwerving door de poelen der stad die klap op zijn schedel maar niet had gekregen. Hij verloor er hele studiejaren aan geheugen door en moest blokken om het weer in te halen.

Kwaad was Fixeboxen toen hij andermaal een klap op het hoofd ontving. Daarmee was het verloren geheugen teruggekeerd, zodat hij veel zaken van twee kanten zag. Later speelden korte absences en verstrooidheden hem nog wel eens parten, maar dankzij genialiteit en pathos was hij toch vlot gepromoveerd op het hormoon ACTH 4-10 toegepast als hulpmiddel om het vermogen tot afleren te vergroten. Nadien behoorde hij vele malen tot de opstellers van een geleerd epistel. De laatste jaren behoefde hij alleen de subsidie-aanvraag voor een onderzoek mede te ondertekenen, om na afloop van de proeven in het vaktijdschrift te prijken als mede-auteur. Hierdoor won Fixeboxen tijd om pennevruchten aan populaire bladen te slijten. Bijvoorbeeld voor ouders die hun kind elke dag even dom thuis zagen komen, beschreef Fixeboxen hoe een peterseliekuur mavoleerlingen intelligenter kon maken.

Onderwijl klom hij op tot de sport van hoogleraar. En nu hij zijn openingsrede moet schrijven heeft hij weer zin om in brede kring te worden gehoord. De dagbladen! De televisie! Maar hoe? Kan hij na zoveel research dan niet één speelse bespiegeling produceren, één gewaagde speculatie? Aan de borreltafel overdondert hij zijn vrienden zo makkelijk met elastische veronderstellingen. Op hun beurt houden zij hun eigen veronderstellingen vol. Na veel wodka weten zij dan ontwikkeld te hebben geboomd.

De professor kijkt in zijn agenda, grijpt de telefoon en draait zijn collega De Kwaad van een universiteit tachtig kilometer verderop, voor een informeel entre-nous. Hij heeft het telefoonnummer nog niet gedraaid of aan de andere kant gaat reeds de bel. "Een ogenblik geduld graag!" roept een barse stem tegen de achtergrond van ritmisch machinegedruis. Maar Fixeboxen reageert al: "Professor De Kwaad?!" "Aha," klinkt het voldaan, "professor De Kwaad! Dat treft. De drukproeven van uw rede zijn klaar hoor! U kunt ze laten halen. En wat het drukken zelf betreft, dat congres is pas volgende maand niet??" "Wacht even wacht even..." hakkelt de prof, "u bent verkeerd verbonden. Mijn naam is Fixeboxen." "Waarom zegt u dan De Kwaad?" "Verstrooidheid, valt te vrezen."

De drukkerij legt de hoorn neer. Verward het bezetsignaal aanhorend, beseft de geleerde dat hij vergeten is een nul voor te draaien en dat hij dus een gesprek heeft gevoerd binnen het gebouw. Fixeboxen grijpt de interne telefoonlijst van een stapel boeken op de centrale verwarming achter zijn rug. Er blijkt bij deze universiteit ook een professor De Kwaad te zitten. En nog wel bij dezelfde faculteit. Fixeboxen kent zijn collega's nog niet eens allemaal. Ineengezakt blijft de hooggeleerde naar een stapel periodieken staren, die allemaal al terug moeten naar de bibliotheek. In de kamer naast hem klinkt het driftige typen van Paula.

Welke uitspraak is sensationeel genoeg om het NOS-journaal te halen? De uil met de ballpoint in zijn snavel kijkt streng afwachtend. Als hij in zijn rede nu eens verklaart dat het slaapmiddel Nodagom, gebruikt met alcohol, kan leiden tot mediamieke psychose en dat de Nederlandse apothekers dit verzwijgen? Fixeboxen schudt langzaam van neen. Laat hij niet ten onder gaan in het zwarte gat van goedkope sensatiezucht. Bovendien, een ongeschreven regel in de farmacie is dat men geen nadelige onderzoeksresultaten publiceert. En klikspanen hoeven niet te rekenen op solidariteit. Voor iedere dwarsligger staan zich tien docielen te verdringen om de vrijgekomen onderzoeksplaats te bezetten, desnoods met research naar nooit gesignaleerde diepzeespinnen. Verplichte colleges wetenschapsethiek hebben per slot altijd ontbroken en ook Fixeboxen neemt niet graag de farmaceutische industrie tegen zich in. Allemachtig, hoe komt hij hier uit?

Opgewonden stemmen vullen nu de kamer van de secretaresse. "Wie bepaalt dat eigenlijk?!" Met vijf stappen is de wetenschapper bij de deur. "Aha!" wordt hij welkom geheten. Studenten verdringen zich in de kamer en in het aangrenzende gangetje. De secretaresse verduidelijkt: "Ze zijn het oneens met hun tentamenresultaat."

Een oningedaalde gehaktbal met een pafferig saucijzengezicht, waterige ogen en een hoge stem, lacht tot de vakgeleerde: "Vind u het soms normaal om de grens bij zes-min te leggen als negentig procent van ons een vijfeneenhalf heeft!? Waarom is dàt niet voldoende?" "Zo is het besloten door de examencommissie." "Maar het tentamen werd veel te laat opgegeven! En het collegedictaat kregen we twee dagen van tevoren!" "Dat was de schuld van de drukkerij. En daarom is er ook heel mild gerekend. We kunnen nu niet nòg een stap verder gaan. Neem me niet kwalijk, we hebben het razend druk." "Ja wij ook. U hoort er nog wel meer van. Er gaat een brief naar de examencommissie!" Als de deur al dicht is kraait nog iemand op de gang: "...naar het faculteitsbureau en naar de universiteitsraad!" "Naar God, het vaderland en de koningin," bromt Fixeboxen, "ze kunnen beter politicus worden." Hij grijpt de getypte bladen van Paula's tafel, gaat weer achter zijn bureau zitten, wrijft in de ogen en gluurt in het spiegelend chroom van een nietmachine. Zijn golvende rode haar begint tenminste nog niet de omvangrijke schedelpan te onthullen en zou op de kleurentelevisie niet misstaan. Als hij eens onthulde dat alle anti-miskraam middelen op kwakzalverij berusten? De ballpoint jaagt over het schrijfblok. "Bij de meeste miskramen is de vrucht al van begin af aan dood, en geen enkel anti-miskraam preparaat kan in een dode vrucht opnieuw de levensgeest verwekken." Is dat eigenlijk niet te literair?

De deur zwaait open.

"Een student wil u spreken over een mondeling hertentamen." "Nee Paula alleen schriftelijk" "Ik ben trouwens de zoon van professor De Kwaad!" klinkt het brutaal. "Wacht even Paula, laat hem toch maar binnen."

Er komt een knaapje tevoorschijn met rondflitsende ogen en zwart gemillimeterd haar. "Niemand komt er achter," beweert het manneke slim. Een vlaag tocht dringt zich naar binnen. Paula sluit de deur met zo een klap dat ze wel verontwaardigd lijkt. "Ik heb me suf geleerd," hakkelt het kereltje omslachtig, "maar beschik helaas niet over een wiskundeknobbel. Ik ken de leerstof op mijn duimpje, alleen, omdat er relatief veel statistiek bij zat bleef ik net onder de maat. Wat een grappige uil hebt u daar professor." "Zeker, wat stel je voor?" "Ik meen dat ik uit de verf kom als u me mondeling test." "Vooruit, kan je morgen tien uur?" De jongen gaapt. "Zullen we zeggen elf uur?" "Dat kan ook. Zeg, je vader houdt binnenkort een rede." "Ja over de leerprik." Fixeboxen spitst zijn oren. Het woord 'leerprik' veroorzaakt een merkwaardige suizing. De prof kan een plots gevoel van herkenning niet verklaren. Allerlei lagen in zijn geest weten opeens dat het onderwerp hemzelf betreft en dat de student niet zozeer over de speech van zijn vader rept, maar over die van hem, Fixeboxen! "De drukproeven zijn net klaar," deelt het manneke mee. "Ja dat weet ik. Misschien wil je ze even voor me halen bij de drukkerij want eh, ik moet ze lezen... Dan breng ik ze zelf wel naar je vader terug." De student trekt de wenkbrauwen op. "Toevallig ben ik zelf net bij de drukker geweest." Fixeboxen spiedt naar een tas. "Ik zal de rede even voor u terughalen van mijn vaders secretaresse." Fixeboxen aarzelt. Stel dat De Kwaad de drukproef al in handen heeft. "Ach dat hoeft niet," werpt hij tegen. "Ik moet er toch zelf nog langs." Het zoontje springt van de stoel op de grond en als Fixeboxen hem uitlaat treft hij een wanhopige Paula aan. Haar ogen schieten zowel vuur als tranen. "Als dat zo doorgaat kan ik beter weer naar het bedrijfsleven terug!" "Wacht even wat is er dan?" "Ach! Die studenten hebben het begin van uw oratie meegenomen. Dat had ik net uitgetypt! Schoften!" "Even wachten even wachten," klinkt het nasaal, "sorry! Ik heb ze zelf teruggepakt om wat te veranderen." "Zonder iets tegen me te zeggen!?" "Verstrooidheid naar ik meen." "Dat excuus gebruikt u elke dag." "Ja dat komt door gebrek aan verstrooiing." "Verandert u alstublieft uw tekst in het klad. Ik wacht wel met typen." De hoogleraar slaat de handen ten hemel. Als Paula snibbig de telefoon opneemt stapt hij zijn kamer weer in. "...en ook een anti-miskraam preparaat kan geen dode vrucht tot leven wekken," corrigeert hij. "Bovendien schijnen er geboorteafwijkingen..."

Paula opent de deur.

"Professor De Kwaad aan de lijn. Kunt u op staande voet iets met hem bespreken? Kamer 256." Fixeboxen voelt zijn nekharen overeind gaan. "Ik kom eraan." Hij voegt de daad bij het woord en roept vanaf de gang: "Typ toch maar alles uit!"

Paula zucht. "Ik wou dat die man eens wat ordelijker ging werken." Ze zoekt in de uitschietende hanepoten waar ze gebleven was met tikken. Precies waar ze onderbroken werd door de binnenvallende studenten houdt haar herinnering aan de tekst abrupt op. Ze zet haar schrijfmachine weer aan. Onuitstaanbaar dat ze geen tekstverwerker krijgt. Daar heb je toch recht op?

Na een halve bladzij typen staat de professor hijgend in de deuropening met een grote envelop onder zijn arm. "Hebt u de lift weer niet genomen? Denkt u wel om uw hart?" "Nee. Zeg die De Kwaad is voorzitter van de examencommissie. De studenten hebben tranen bij hem zitten plengen. Wil je even een briefje ophangen dat vijfeneenhalf nu ook voldoende is?"

De geleerde gaat zijn kamer binnen en gromt tot de uil: "Zijn secretaresse was weg." Omzichtig opent hij de envelop die hij heeft weggenomen van haar tafel. Het referaat van zijn collega heet: DE LEERPRIK - fantasie of theorie? Als een TGV schiet zijn blik langs de regels. De sensatie van herkenning wordt sterker en sterker en dan ineens de flits:

Pyrrolidon-actamide!

Voor de donder, nu weet Fixeboxen hoe zijn eigen rede moet heten. Hij dumpt al zijn kladjes in de prullenbak en schrijft op een nieuw blad: DE LEERPIL - science of fiction?

De deur gaat open.

Met een arrogant galopje draaft de jongen van De Kwaad naar binnen. "Hallo professor." "Wat kom jij doen!" "Ik heb gehoord dat vijfeneenhalf nu ook mag. Daarom kom ik mijn mondeling tentamen afgelasten." Fixeboxen stopt de drukproeven in een envelop en likt hem dicht. "Dat strepen we dan weer door. Zeg wil je deze stukken misschien even op de tafel van je vaders secretaresse leggen?"

"...Mijnheer de Rector Magnificus, zeer gewaardeerde toehoorders, niet voor niets stond de leerpil in het brandpunt van deze oratie. Het moge u duidelijk zijn geworden waarom pyrrolidon in de toekomst onschatbare waarde kan krijgen voor de groei naar een gezonder lerende, meer gelukkige mensheid. Ik dank u voor uw aandacht."

Na de oratie staat Fixeboxen het NOS-journaal te woord en is er een receptie.

"Neem nog een glas wodka," stookt hij de jongen van De Kwaad op. Als diens vader uit zijn toga is verschijnt ook hij tussen de bezoekers, die gretig kakelen en hapjes consumeren. "Origineel benaderd collega..." meent De Kwaad. "Maar niet van vandaag of gister! Toevallig had ik je theorie zelf al opgemerkt in je boekje van twintig jaar geleden over het ruggemergmodel. Een vergeeld en vergeten werkje. Maar over drie weken heb ik een spreekbeurt en dan ga ik er verder op door."

Fixeboxen slaat een borrel naar binnen. "Sterker nog!" roept hij boven het stemmengegons uit, "mijn theorie over pyrrolidon als grondstof voor een leerpil was zelfs zo in de vergetelheid geraakt dat ik hem zèlf niet meer wist. Soms moet je jezelf kunnen vergeten. Maar door een bepaalde verstrooidheid ontdekte ik weer de geestelijke vader te zijn. Toen heb ik als het ware plagiaat gepleegd op mezelf."

WIM HEINS