DE
VIDEOSPIEGEL (1978)
M een lang verhaal kort te maken:
Zeventien dagen geleden kon André Simpelveld niet ruiken, dat de drukproeven
van "Ouders zijn Ondingen", volledig in het vuur verloren zouden gaan.
Hij begon dus te corrigeren met de gedachte dat zijn handboek voor
anti-autoritaire opvoeding binnen een maand in de etalages zou prijken. Het
regende zetfouten. "Allle bemoeizucht van volwassenen, screef Neill, levert
nietz anders op dan een generatie van rrobots..." André zuchtte zwaar. Al
zijn stekels gingen overeind staan, maar de spanning ebde snel weg naar één
bepáálde stekel. Hij kloste naar zolder. Onder het dakraam lagen oude
jaargangen van Playboy, Candy, en Hoera. Simpelveld ontvouwde een vlezig naakt
in uitklapbare kleurendruk. Zelfs de zonneroest en de poriën van de zware ovale
tweelingjongen stonden haarscherp afgebeeld. André's stekel spóót als een
witte pomp. Zakelijk sloeg hij het sexblad dicht. Hij moest maar eens wat
jaargangen bij de vuilnisbak zetten. Maar zouden de buren wel begrijpen dat hij
deze bladen alleen voor zijn publicitaire studies nodig had?! Hij kloste weer
naar beneden en corrigeerde ontspannen verder in zijn anti-autoritaire
pedagogie.
ZEVENTIEN DAGEN LATER
André Simpelveld is opeens impotent. Deze wending moet noodzakelijk in zijn levensprogramma vastliggen. Anders kan het niet gebeuren. En als je je levensprogramma wil veranderen dan ga je naar het Theraputer Centrum. André slaat de zware deur van cabine 13 daar nu net achter zich dicht. Hij gaat zitten en bekijkt de registratieprint die de receptioniste hem heeft overhandigd. "Beschadiging van de videospiegel is onredelijk dus wordt berecht als onzedelijk" staat er op.
In de glanzende plaat tegenover hem ziet André zichzelf: blazer, koltrui, kalend, helgrijs haar dat alleen in de oorluwte nog lamalengte bereikt, en gebruinde hangwangen zoals aan een boxersnuit. Deze bezorgen André de zwaar bekommerde uitdrukking van een straaljagerpiloot in een duikvlucht.
André steekt zijn print in de gleuf. "Gefeliciteerd dat je hier durft te komen," klinkt het hartelijk uit de machine. "Ga maar recht voor de videospiegel zitten, zodat ik je goed kan gadeslaan."
André's grijsblauwe ogen staan in de spiegel schichtiger dan hij zich bewust voelt. "Druk je op de rode knop onder de videospiegel," vervolgt de theraputer, "dan is op staande voet het consult van A tot Z uit mijn geheugen gewist. Neem dus geen blad voor je mond, dan hebben we zó dat bord voor je kop vandaan. Wat is er mis?" "Sinds mijn verhuizing ben ik zo impotent als een condoom. Kent u dat?" De machine knort vertrouwelijk en polst diplomatiek: "Omdat je vrouw de nieuwe buurman zonder hangwangen zo aardig blijkt te vinden?"
André hangt zijn blazer over de stoelleuning en stroopt zijn mouwen op. "Ik ben verhuisd, menèèr, om reden dat mijn huis is àfgebrand! Volgens de brandweer is het vuur op zolder gesticht. Volgens de verzekering ook. Ik krijg dus geen rooie cent. Daardoor ben ik impotent."
Uit de videospiegel klinkt een smakelijk geproest. "Zo verraad je jezelf! Voor hoeveel ton wou je die verzekeraar tillen?" Simpelvelds gezicht springt vol gramstorige groeven en grieven. Zelfs deze machine neemt niet serieus hoe heel erg zijn leven door de grote schuld van anderen aan het mislukken is. "Heeft dat kwakende lachje van u therapeutisch nut?" "Zeker! Dat je des te sneller de echte pyromaan beschuldigt. Tempo! Ik wacht." Er weerklinkt ongeduldig electronisch vingergetrommel.
"Mijn zoon Piet doet de laatste tijd nogal vreemd. Hij is de pyromaan."
VEERTIEN DAGEN GELEDEN
Huisvader André diende toen op. "Dat geelbruine vlees is karbonade..." Autoritair schreeuwde zoon Piet: "Varkenskadaver dat heeft geen functie voor de mens!" Vader: "...en dat zwartbruine is runderlap. Lekker in wijn gebakken." "Moet ik nou ook al vlees met alcohol vreten!?" Het grote hoofd op de dunne nek keek de vader strak en vijandig aan. "Van ons moet je niks Piet. We hebben je nooit willen dresseren. Zoals Neill geschreven heeft: All the interference on the part of adults only produces a generation of robots..." Piet (koeltjes): "Beter robots die zich aan de wet houden dan een verontreinigde samenleving."
Moeder: "Hou jij je dan aan de wet? De videotheek heeft vandaag al wèèr opgeviewd over die zeven cassettes. Je had ze al een eeuwigheid geleden terug moeten brengen." Piets blik verstrakte opnieuw, alsof een ondoorzichtige overtuigdheid het waterhoofd plotseling deed bevriezen. "Die cassettes heb ik verbrand. Tekenfilms vormen een verontreiniging van de videotheek." Vader: "Waarom verbrand je je eigen tekeningen niet?!" Zoonlief: "Dat is al gebeurd. In het blauwe vuur van de kachel. Ik wil me niet meer blindstaren op mensen hun tronie om die dan als een soort cultus na te gaan tekenen."
De moeder: "Vandaar zeker al die technische blauwdrukken die je tegenwoordig van de Gasunie ontvangt. Waarom interesseer je je opeens zo voor het leidingnet?" De vader: "Het zal de leeftijd wel zijn. Net als dat eten met zijn rechter hand. Waarom doe je dat? Je bent toch links?" "Met de rechter hand eten is zuiverder."
Simpelveld: "Ha ha ha!"
Zoon: "Lach maar. Als de spreker gek is moet de hoorder wijs zijn. Zo zal ik lachen vanaf een hoge zetel als ik toekijk hoe jij brandt. Als het blauwe vuur je reinigt tot je de waarheid uitschreeuwt."
CABINE 13
"Juist ja," begrijpt de theraputer, "maar wat bedoelde je zoon met dat toekijken hoe jij brandt?" "Nou aanvankelijk dacht ik dat hij bij ons thuis de geiser wou laten ontploffen." Simpelveld begint te grinniken. Naarmate hij zich de zotheid van zijn gehinnik sterker bewust wordt, ziet hij de hangwangen in de spiegel uitbundiger plezier krijgen. Zo steekt hij zichzelf aan. "Laat mij meelachen?" lispelt de theraputer.
"Onze Piet is veel beter op de hoogte met gas," proest Simpelveld, "dan de Gasunie met onze Piet. Noteert u dat? Ze hebben hem in hun onwetendheid zo langzamerhand van het hele buizennet de kaarten verstrekt, compleet met schakel en tussenstations! Zo breidt hij zijn deskundigheid voortdurend uit en weet hij exact welke afsluiters hij open moet draaien om de gasdruk in een bepaalde woonwijk bar te laten oplopen."
"Juist ja. Dus Piet schept daar aan tafel over op?" "Tuurlijk niet. Maar de Gasunie heeft verklaard dat er een zeer deskundige saboteur opereert. De regelstations worden nu bewaakt, want er zijn al 270 zogenaamde LNG-geisers geëxplodeerd. Nou u weer." "Als ze hem snappen gaat hij naar het Huis van Heropvoeding." "Toevallig zit hij daar sinds gisteren al in. Dankzij de molestjeugd. Die heeft de gewoonte om onverwachts voorbijgangers de plomp in te jonassen. Kent u dat?" "Jazeker, er zijn dit jaar al meer dan honderd mensen te water gegooid." "Net als gisteren die Turk! De politie zag het toevallig gebeuren. Voordat ze het lijk gingen redden hebben ze eerst de molestjeugd gearresteerd, met inbegrip van onze Piet."
HEDENMORGEN
André Simpelveld bezocht zijn zoon in het Huis van Heropvoeding. "Dag Piet." "Salaam aleikum pa." "Wat. O dat is natuurlijk ter ere van de Turk die jullie hebben laten verdrinken?!" "Aan mijn handen kleeft geen bloed pa!"
Simpelveld blikte verwonderd naar het ronde blauwe hoofddekseltje op Piets grote schedel. "Maar je was er toch bij?" "Ik was bij Ibrahim! Niet bij de molestjeugd!" André ging naast Piet op bed zitten. "En je had nota bene een afspraak met Flora. Ze heeft een uur bij tante Mat op je zitten wachten!" "Ja. Maar Ibrahim zei: ga je mee naar de moskee. Toen vond ik dat belangrijker. En dat was het ook. Want nu kan ik getuigen wie Ibrahim te water hebben gegooid." "Flora zat te balen." "Misschien heeft ze slaag nodig."
"Slaag??"
"Dat heb ik vanmorgen gelezen, in de vierde Soera. Volgens de Koran is de man opzichter over de vrouw." "Grote goden, je bent helemaal doorgedraaid." "Je bent zelf doorgedraaid. Waarschijnlijk van al die overspelige foto's die je op zolder had. Zo nu moet ik mijn takbîr doen, schik eens op, ik heb ruimte nodig voor de raka's. Opzij met die lange latten! Hup hup!"
Piet ging staan en riep: "Allah akhbar!" Daarop boog hij zich voorover, wierp zich op de vloer en perste zijn gezicht nadrukkelijk in de vaste vloerbedekking.
CABINE 13
"Islam betekent onderwerping!" kermt André nu tegen de theraputer. "Waar is godverdorie onze anti-autoritaire opvoeding gebleven!?"
Simpelveld staat op en begint dribbelend in de cabine rond te tollen. De muurtjes komen op hem af. De ontgoocheling parelt op zijn voorhoofd. "Alles opgelepeld uit de Koran!" hoort hij zichzelf schallen. "Ha! In de hemel drinken ze de wijn die op aarde verboden is! Gezeten op hoge zetels, kent u dat? Met uitzicht op de hel om de onreinen uit te lachen, die daar branden in het blauwe vuur. Nou u weer." André ziet dat hij boze gebaren maakt. Daarom probeert hij ook zoveel mogelijk nieuwe gevoelens van woede te krijgen om zelf nog beter in zijn houding te gaan geloven. Het lukt: zijn hersens zwellen op van een overstelpende stroom feiten tégen de Islam. "Dat Mohammed meer dan duizend jaar geleden het portretteren heeft verboden was nog wel te begrijpen. Want Mohammed was zèlf de mooiste niet! Maar bij vrouwen is het al porno als ze hun enkels laten zien! Nou u weer!"
"Geeft Piet toe dat hij je sexboekjes heeft aangestoken?" De patiënt gaat weer zitten. "Tuurlijk niet. Maar als u nou in een attest verklaart dat hij behoorlijk wat storing heeft," (Simpelveld klopt massief op zijn kalende kop) "dan krijg ik de schade misschien wèl uitgekeerd." "Daarvoor moet ik zijn levensprogramma beter kennen. Hoe herinner je je Piet als kleine kluit?"
André sluit verveeld de ogen.
"Nou... voor de televisie hè, met een gele mond van de paprikachips." "Was hij toen nog klein?" "Ja, althans zijn romp. Zijn kop is altijd te groot geweest. Maar hij kon er prima mee eten. Hij deed niet anders. Was het niet uit een zak snoep dan was het wel uit zijn neus. Daar lieten we hem vrij in. Hij is volstrekt anti-autoritair opgegroeid. We hebben Piet bijvoorbeeld ook nooit een bioscoopje geweigerd. Hij mocht er heen zo vaak hij maar wou. Hij zat graag hoog, op het balkon. Mijn vrouw was ichtyologe. Altijd de hort op. Vergaderingen, expedities, en maar plassen en maar plonsen in die Waddenzee... kent u dat? Voor mij ook niet leuk. Geen rozen zonder dorens. Bij een mooie vrouw zitten ze onderhuids."
"Juist ja. En waaraan had jij toen zelf je handen zo vol?" "Aan mijn uitgeverij, en aan al die manuscripten! De mensen denken dat schrijven hetzelfde is als je ziel verkopen. Kent u dat? Godbetert!"
"Heeft je zoon zijn hele jeugd bij jullie thuis doorgebracht voor de televi-" "Nee als kleine kluit heeft hij een tijdje bij opa gelogeerd."
ZEVENTIEN JAAR GELEDEN
André Simpelveld en zijn wettige vrouw wandelden over het pad naar opa's huis. Aan weerszijden stonden herfstbomen. De geelrode kroontjes brandden in de namiddagzon als lampionnen. Daar kwam opa zelf al aangestapt. Smakkend kuste de kranige grijsaard André's wederhelft. "Dus jullie komen die kwaje aap weer overnemen?" Opa draaide zich om en wees over het pad. "Daar heb je de rekel!"
Laag over de tegels zweemden reeds nevels. Kroop daar een grote schildpad voort? Men begreep dat het de peuter was. "Hij heeft zijn beertje in de gaskachel gestopt!" gooide opa de eerste steen. "Omdat er poep aan zat! Het behang is verschroeid. We hadden bijna brand. En een stank! Voor straf moet hij een kilometer kruipen."
Men beluisterde opa versteld en versteend. Zijn triomfale toon werd hierdoor dwars. "Bij iedere boom moet hij zijn gezicht in het stof drukken, dat heeft hij verdiend!"
Opa's ijver lag verder van hun wereld af dan hij werktuiglijk vermoedde. Wanend dat alle klokken vòòr liepen zag hij over het hoofd hoe ver de zijne achterliep. De kleine kluit was hen nu tot op dertig meter genaderd. Men begon het ijle hoesten al bij flarden te vernemen. Bij de eerstvolgende boom perste de peuter zijn grote met stof beplakte gezicht nadrukkelijk in de aarde. "Dat is om een schaamtebesef te kweken!" brulde opa. Men was niet doof. "Ik moest hem ook nog zindelijk maken. Dat duurde een week. Zijn onreinheid leek nèrgens naar!"
CABINE 13
De theraputer geeft toe: "Juist ja, waarschijnlijk heeft Piet toen een ernstige programmastoring opgelopen."
André leunt op zijn elleboog en krult een hand om zijn neus. Door de vingers ziet hij hoe geslaagd zijn gezicht onschuldige onwetendheid veinst.
"Piets geknoei met gasinstallaties," vaart de albedil bedrijvig voort, "is een herhaling van het programma voor de teddybeerverbranding. Gasvlammen, emotie, agressie en sabotage. De Islam is nu het programma voor de straf. Piet zoekt er opa's boeteregiem in terug." "Bingo! Want noteert u nogmaals: onze eigen opvoedingsfilosofie was anti-autoritair!" "Ja, al was er van zulke opvoeding in goede zin niets te bespeuren. Anti-autoritair betekende bij jou hetzelfde als links laten liggen."
De lucht wordt André afgesneden. Hij voelt zich plotsklaps uitgekleed door de therapiemachine. "Volgens je verzoek zal ik dus in een attest verklaren dat straf de enige aandacht is die Piet ervaren heeft. Dat straf voor hem dus hetzelfde is als liefde. Gesnopen?"
"Verwaande voyeur!"
"Ja ik zal de politie en de verzekering dus schrijven dat Piet uit heimwee naar straf oude programma's heeft afgedraaid en daarom waarschijnlijk ziekelijk pyromaan is geworden. Je recht op uitkering wordt dan erkend en jij voelt je niet meer impotent. Met deze programmawijziging ben je uit de brand."
André's stembanden bewegen, maar zijn verweer geeft geen geluid. Net een oud orgel wanneer er geen lucht meer wordt aangetrapt. Plotseling dreunen zijn vuisten naast elkaar op de videospiegel. Vonkjes knetteren tussen de barsten. Het spiegelend effect is verdwenen. Sleutel in de deur. Oprechte gil.
"Jullie kwakende draaiorgel heeft er om gevráágd!" "Oh wat onzedelijk van u! Al die patiënten die nu niet aan bod kunnen komen..." "Die stomme robot heeft me diep gegriefd! Maar niemand zal weten hoe!" Simpelvelds vuist beukt op de rode knop. "De wisser is nu uitgeschakeld meneer."
In de politiewagen, op weg naar het Huis van Heropvoeding, vraagt Simpelveld zich af of ze het hele consult nu gaan terugkijken in het Theraputer Centrum. Wie weet krijgt hij zo tòch nog schadevergoeding. Dat hij geen zin had gehad om zijn pornografie bij de vuilnisbak te zetten, dat weet de theraputer immers niet? Hij heeft er immers met geen woord over gerept, dat hij zelf de tijdschriften had aangestoken? "Dat fikt wel gauw uit op die betonnen vloer," had Simpelveld geredeneerd.
WIM HEINS