Simula
Vervolg op het algemene hoofdstuk over de blindvliegsimulator, maar nu toegespitst op het krijgen van goed begrip van VOR-radiobakens, bemoeilijkt door verliefdheid op de receptioniste van het instituut, maar daarom juist extra technisch.
Toen ik voor mijn afspraak kwam moest ik me eerst melden. Met een geruisloos deinende, wat fragiele gang, alsof je haar om kon gooien, beende een robuuste vrouw blootvoets in rode slippers door de prestigieuze hal. Ze droeg een lila zomerjurk, had een bijpassende ruw geboetseerde paarsrode mond en Arabisch in de verte zoekende ogen. Zodra ze me aankeek gaf ze evenwel zicht op een vochtige, ongeremde verlegenheid. Haar indringende teerheid vermurwde me te denken dat ze naar mij met andere ogen keek dan naar normale klanten. Gitzwarte haren in een dikke vlecht over haar rug vormde een kabeltouw dat haar verschijning kracht en heelheid schonk. Ontblote oren oogden volzacht. De receptioniste hield het hoofd schuin en zei: "Brrbrbrrr!"
"Spreekt u Nederlands?" informeerde ik. "Ik heb het zo koud," verklaarde ze. Ze trok haar lippen wijder voor haar tanden vandaan dan in een normale glimlach, bibberde en omarmde zich. "Neem ook simulatorles," gispte ik, "in dat ding is het hartverwarmend."
VLUCHTEN KAN NIET MEER, zegt het liedje, maar ik kon in elk geval een vlucht SIMULEREN en repte me naar het instructielokaal, daar ik reeds voelde hoe elke interesse en ambitie voor wat ter wereld behalve haar, als een zandduin werden afgekalfd.
"Dus als ik je goed begrijp," zei de instructeur, "kun je alleen maar bepalen op welke radiaal je je bevindt door met een FROM-indicatie de naald in het midden te zetten?" "Dat heb je puntig geformuleerd," prees ik hem, "want ga maar na: bij een TO-flag zit men immers op het verlengde van de radiaal er tegenover!"
"Ja die heeft toch ook een naam?" "Maar moeten we daarom beweren dat we er metterdaad bovenop zitten?"
De instructeur schuin achter me ging verzitten. "Je bevindt je altíjd op een radiaal. Of we hem afvliegen is een ander verhaal en hoe we dat bepalen ook. Ook met een TO-flag kun je in één keer aflezen op welke radiaal je zit. Wat betekent die TO flag eigenlijk?"
"Dat we aan de andere kant van het baken zitten dan de radiaal die geselecteerd is bovenaan." "Maar wat staat daar dan 180 graden tegenover? En kun je dus niet zeggen dan we op dit moment inderdaad op de radiaal zitten die je daar onderin afleest?"
"Nee hoor want dan zaten we op twee radialen tegelijk."
"Je meent het?"
Mijn bewustzijn was inmiddels overgeschakeld naar een automatische piloot. "Boven staat 55," hielp de instructeur, "en onder 235. Welke sector is dit vàn de radiaal 55 als we een TO-flag aflezen?"
"Ja inderdaad," riep ik, "àls we een TO-flag àflezen! Want wat ook kan is een NAV-flag, met de naald helemaal links of rechts, dan zit je in het scheidingsgebied tussen TO en FROM. Een NAV-flag èn de naald in het midden zijn twee indicaties die nooit tegelijkertijd voorkomen want de NAV-flag zegt: je zit op de scheiding tussen TO en FROM dus haaks. Maar de naald in het midden betekent dat je je op de geselecteerde radiaal bevindt. Dus die twee die rijmen niet." Om bedenktijd te winnen werd ik kennelijk parmantig. Ik hoorde mezelf van een afstand raaskallen alsof ik stoned was.
"Maar nu hebben we een TO-indicatie," klonk de instructie van verre.
"Ja inderdaad, want die radiaal 55 ligt in zijn eigen FROM-gebied, dat is het leuke."
Ik keek om en zag de instructeur met de armen over elkaar, samengeknepen lippen en gerimpelde neus .
"Dan is dit dùhus de TO-sector," bracht hij uit, "zie je het staan? Die positielijn 55-235 is voor de VOR dezelfde; hij zet gewoon die naald in het midden. Met een TO-flag is onze positie daarom dùs op de tegenovergelegen radiaal. Mee eens? Hoe héét die?"
Ik dacht goed na. "Die heet 235 FROM."
"Nee! Je zit op radiaal 235. Punt!"
"Via de computer liet de instructeur mijn dashboard denken dat onze positie wijzigde. "Ga maar eens kijken op welke radiaal we nu zijn beland."
"Ik zit nou op 80 TO."
"Néén! Je kùnt niet op radiaal 80 TO zitten Wim. Je zit op één radiaal. En welke is dat nu? We zitten op de positielijn in de TO-sector van radiaal 80. Welke ligt daar tegenover? En dat hoef je niet zelf te bedenken maar alleen onderin de TDI af te lezen. Die twee getallen boven en onder staan lijnrecht tegenover elkaar. Sterker nog, je ziet die getallen onderin niet eens op z'n kop. Ze hebben het bewust mechanisch zo gemaaakt dat je het in één oogopslag zien kunt zodat je er niet over na hoeft te denken."
"Hmm," begon ik te begrijpen, "dus ik kan op radiaal 80 zitten TO èn FROM?"
"Neen, neen en nog eens nee! Je zit op radiaal 80! Punt! En als je op radiaal 80 zit met de naald in het midden dan kun je een TO- of een FROM-flag krijgen. Want draai die TDI maar eens 180 graden om. Dan komt 260 bovenin te staan en 80 onderin. En dan staat die naald óók in het midden maar deze maal met een FROM-indicatie. Zijn we nu van positie veranderd?"
"Uiteraard. We zijn aan twee verschillende kanten van het baken terechtgekomen."
"Wim hoe kan dat?" "Door erheen te vliegen." "Ja maar het gaat om een momentopname! Op dit moment zit je op 260. Draai hem maar weer 180 graden terug. Zijn we nu zomaar op radiaal 80 terechtgekomen?" "Nee maar we zeggen gewoon dat we op radiaal 80 TO zitten."
"Néén! Dat kan niet. Want àls je dat zegt dan zit je ook op radiaal 80. Je zit er op òf je zit er niet op. Als je 80 bovenaan hebt en de naald in het midden dan zit je wel op die positielijn 80-260 maar de vraag is: aan welke kant? Als je die TO-flag hebt zit je in de TO-sector van 80. Alleen dat zèg je niet. Je zegt: ik zit op radiaal 260. Punt. Het instrument kijkt alleen naar wat bovenin geselecteerd is. Vandaar dat hij die TO flag geeft. Dat feit betekent als de naald in het midden staat dat je dùs op radiaal 260 móet zitten. Goed ik verander je positie. Zet de naald maar weer in het midden. Op welke radiaal zitten we?"
"Ik kijk dus bovenaan en daar staat 10." "Waarom bovenaan?" "Als we willen weten op welke radiaal we zitten kijken we bovenaan."
"Neeheee!! Dat is niet wááhrr! Dat is afhankelijk van welke flag je hebt: TO of FROM! Je bevind je nu in de TO-sector van radiaal 10. Dùs zit je op radiaal 190."
"Ja als je het zo bekijkt," vatte ik op, "dan kan ik dus het beste kijken op welke radiaal ik zit door hem op FROM te zetten en dan bovenaan te kijken."
"Nee, dat vind ik nou juist onzin! Want dan moet je nog eens 180 graden met dat ding gaan zitten te eh... draaien. Je moet er straks ook nog bij vliegen hè! Nee dan kun je beter zeggen: ik zet de naald met de OBS-knop in het midden! Bij een FROM-flag lees ik bóvenin de TDI, bij een TO-indicatie ònderin de radiaal af. Mee eens? Het is zonde als de naald al in het midden staat dat je dan nog dòòr gaat draaien!"
"Maar ik vóel me al zo doorgedraaid. Dat ik iets wat ik zó goed begrijp toch zo slecht uit kan leggen alleen maar als gevolg van..."
"O is het dàt weer? Ja... die receptioniste hier brengt al onze cursisten op hol. Ik vecht er tegen hoor. Weet je hoe ze heet? Simula."
WIM HEINS